WAX NA WADA DEEQA... Saciid Khaliif

Ummad walba ilaahay meel ayuu ku abuuray, Xikmad Ilaahayna weeye in qawmiyad walba Rabbi meel naftoodu ka hesho dejiyo. Haddii aan nahay qawmiyadda Soomaaliyeed, Alle wuxuu na dejiyey geeska Afrika. Wuxuu Rabbi nagu galladaystay dhul barwaaqo ah oo haddii sida saxda ah looga faa’idaysan lahaa, wax soo saar fiican yeelan lahaa. Ummadda sidaas ah waxaa maanta iskugu darsamay colaad, faqri(meelaha qaar xad dhaaf ah), aqoonta dadka oo liidata iyo halka qoraalkaygan quseeyo oo ah wadaniyad la’aan.

Marka runta laga hadlayo, dadka Soomaalida ahi, intooda badan ma jecla inay dhulkooda ku noolaadaan. Qof walba oo naga mid ah wuxuu u hanqal taagayaa inuu dhul shisheeye dego oo ku noolaado. Marka dadka wadanka wax badan ka soo maqan aad waydiiso ‘Goormaan waddankii ku laabanaynaa?’ waxa u horeeya ee uu hadal kaaga bilaabayo waa hadalo quus ah oo kaaga sheegayo dalkii iyo halkii uu ku barbaaray.

Ma inkirsani in waddankeena dhibaatooyin badan ka jiraan; siyaasi danayste ah oo qurbaha carruurtiisii geystay majarahana u hayo siyaasaddii dalka, ma naxayaal ganacsato ah oo waddanka ku daabulaya badeecooyin dhacay ama hallaabay oo aan in la isticmaalo u habboonayn iyagoo ka fakaraya shillinka soo galaya oo qura, wadaado dadka iyo masaajidadu u af duuban yihiin oo maalinba meesha dantoodu gasho fatwo kasoo saara iyo intaas oo balo kale ah oo aana halkan ku koobi Karin. Laakiin marna taas macnaheedu ma noqonayso in dalkii muddo dheer sabab la’aan looga maqnaado.

Waa wax la hubo in waddanku na wada deeqo haddii qof walba oo Soomaali ah ogolaado in nabad laga helo, waana hubaal in isna nabad gelayo. Fikirkaad rabtid aaminsanow kooxdaad rabtana kamid noqo’e ma ogoshahay inaad aqoonsato walaalkaaga kaa duwan fikirka kana tirsan koox aan taada ahayn?  Waa hubaal Maalinta aan inaga dhexdeena is aqoonsanno ayuu adduun weynuhuna ixtiraami doonaa jiritaankeena. Balse taas ma nala ka helayaa. Ma quusanayno waana rajaynayaa in jiilka cusub ee soo socda muhiimaddaas fahmi doono.

Arrinta kale ee loo baahan yahay inaan ogaano, waa in Eebe weyne wax iskugu kaaya daray aysanna sina suurtagal u ahayn inaan kala tagno. Waxaanse kuwada joogi karnaa waa inaan ogolaanaa kala duwanaanshaha dhexdeena ah. In lays khilaafo ceeb maaha, se waxaa ceeb ah in marka lays khilaafo iyadoo la kala aragti duwan yahay la wada socon waayo. Imaamu Shaafici oo ah hoggaamiyaha mad-habta Shaaficiyada oo Soomaaliduna aad u raacsan tahay ayaa saaxiibkiis oo ay mas’alo yar isku khilaafeen ku yiri “ Ma waynaan walaalo ahaan Karin haddii aan mas’alo isku khilaafnay” . Imaamku wuxuu hadalkaas ku tilmaamayaa in qofka muslimka ahi si kasta oo aad wax iskugu qabataan ama aad u kala fikir duwanaataan aysan walaaltinimadiinna meesha ka baxayn.

Ha u malayn in dunidan maanta wadamada hormaray dadkoodu isku wada dan yahay. Laakiin iyagoo sidaas u kala dan iyo ujeeddo duwan haddana waxaa jira u jeedooyin mideeya oo mid walba inuu ilaaliyo uu ku khasban yahay. Dalka iyo inay nabad kuwada joogaan ayaana ugu horreeya waxa ay kamidaysan yihiin inay wada ixtiraamaan. Bal qiyaas ummad wax walba wadaaga laakiin waxyaabaha ay mararka qaar isku qabanayaan oo laga yaabo inay dad badan ku dhintaan lamid tahay adoo reer hebel ah maxaad halkan u soo degtay. Ogsoonow inuu soomaali yahay qofkan, wuu aammisan yahay kan diiddan meesha la soo degay. Ma jirto sabab uu udiido oo aan ka ahayn caqli xumada gaamurtay ee in badan oo dadkeenna kamid ah qabo; taasina waa in dhulka laga qaadayo. Haddii dhulka uu sheegayo laga qaato, ma meel fog buu ka aaday soo walaalkiis Soomaali ahi ma deign umana camirin. Wuxuusan ku xisaabtamin in meelba meel intay ka dad badan tahay ka hormari ogtahay kana wax soo saar badan tahay.

Gebagebada qoraalkan waxaan oran lahaa, dadkaygow dhulka iyo islaanimaduba waa na wada deeqdaa haddii aynaan annagu isku cariiriyin. Fursado aanan ummado badan haysan oo aan ku midoobi karno baan heli karnaa. Ma jirto dad wadaaga hal diin, hal af iyo hal mad-hab oo Shaaficiyo wada sheeganaya dhammaantood oo hadana labo gobol aysan wax ku heshiin Karin. Xattaa qofka hadaysan waxba idin ka dhaxayn oo wax walba aad ku kala duwan tihiin waa inaad ka fakartaa maxaan kawada faa’idi karnaa annagoo sidaas la yaabka leh u kala fog. Waa hubaal in la helayo wax uun aad nacfi ka wada helaysaan.

Waxaan ku soo koobayaa in Diinta iyo dalkuba na deeqaan, dhibna aadan u arag waxa yare e walaalkaaga Soomaaliga ahi kugu khilaafsan yahay adoo indhaha ka qarsanaya boqolaalka kale ee aad ka midaysan tihiin.

Allow dalka noo hagaaji.

Saciid Khaliif

Email: siciidyare10@gmail.com